[mansur58]

Aslında dünyanın bütün medeni milletleri, sayı işaretlerini Müslümanlardan almış ve Müslümanların öğrettikleri rakamları kullanmışlardır. Bu rakamlar olmaksızın, dünya bu gün geldiği duruma asla ulaşamayacaktı. Çünkü, ekonomi, bilim, istatistik, teknoloji vb. bu rakamlar ve bu rakamlarla yapılan hesaplar üzerine kurulmuştur.

Bununla beraber bizzat Müslümanlar sayıları, Hintlilerden aldıkları konusunda bir tereddüde yer
bırakmaksızın, kendi Arap rakamlarına “Hint sayıları” demektedirler. Ancak bu sayıların dünya
medeniyetlerine yayılması ve kullanışlarındaki kolaylığında Arapların çok önemli bir yeri vardır.
Akdenizlilerin kendilerine has bir rakamları yoktu. Mısırlılar, bir, iki ve üçe ait sayı değerlerini
birbirlerini takip eden sıralar halindeki amudi çizgilerle belirtiyorlardı. Babiller sayı yazılarını, dar ve dik
açıları, bazen yatay, bazen dikey şekilde birbiri arkasına dizmek suretiyle sadece üç şekilde
faydalanabiliyorlardı. Yunanlar, Hıristiyanlıktan önceki asrın ortasına kadar, sayı kelimelerinin ilk harflerini kullanıyorlardı. Bu ise bir çok birleri, onları, yüzleri meydana getirdiğinden sayı diliyle, sayı yazısı arasında
uçurum meydana getiriyordu. Ancak milattan 500 yıl sonra sadece matematik ilminden faydalanılan alfabenin 24 harfi ile Sami kökenli üç ek işareti kullanılan yeni bir sayı sistemi ortaya çıktı. Yunalar bunu Fenikeliler ve İbranilerden almışlardı. Romalıların sayı sistemleri ise basit çentiklerden oluşmaktaydı. 1=I, 5=V, 10=X, 50=L, 100=C, 1000=M işaretleriyle belirtiliyordu. bu işaretler de 50, 100, 1000 rakamlarının baş harfleriydi. Bu sayı yazma sisteminde hesap ve işlem yapmak imkansızdı. Ayrıca bu işaretlerle yükselen sayıları yazmakta zordu. Örneğin; Romalılar 487 sayısını CCCCLXXXVII şeklinde gösteriyordu. Bunlarla en basit işlemleri yapmak bile imkansızdı. M.Ö. 260 yılında Myles’ de, Romalıların Kartacalılar'a karşı kazandığı ilk deniz zaferinin hatırasına dair ki yazıda 2 200 000 sayısını belirtmek için 22 adet 100 000 i gösteren sayı işaretleri kullanmışlardır.

El-Hıvarizmi, banker, tüccar ve ölçme memurları için Hint sayı işaretlerinin izahı ve uygulamasını içeren bir ders kitabı yazdı. Burada Kur’ân-ı Kerim’e göre miras hukuku,
kölelerin serbest bırakılması meselelerine ait örnekler verdi. O, dört asır sonra İngiliz Bath’lı Alelhart
tarafından Latince’ye çevrilen ve batılı bilim adamlarına sunulan “coğrafya ve astronomiye”dair eserler
yazdı. Fakat el-Hıvarizmi, matematiğe ait “el-Cebir ve el-Mukabele” adlı eseri ve “hesap sanatlarına dair” eserleri ile ebedileşmiştir. El-Cebir ve el-Mukabele, Latince’ye çevrilirken, çevirmenler, bu Arapça unvanı aynen korumuş, el-Cebir, bütün devirlerde “Algabr” olarak yaşamıştır.
El- Havarizmi’nin ikinci ve en önemli eseri sayılan “hesap sanatlarına dair”kitabında, Hint hesabını,
sayı yazısını, toplama, çıkarma, ikiye bölme, iki misli artırma, çoğaltma, bölme ile kesir hesabını anlatır. Bu eser 12.yüzyıl da İspanya’da Latince’ye çevrildi.
El-Havarizmi’nin Hint rakamlarıyla yazdığı hesap kitabına ait Latince çevirilerin ilk nüshaları
Alman bölgelerinde görülür. I. nüshası Viyana Saray Müzesi’nde, II. nüshası ise Heidelbeg’de
bulunmaktadır. Ayrıca “Algoritmi”, “Algorismus” şeklinde, erkek çocuklarına verilen isim haline gelmiştir.
El-Havarizmi’nin ismi, yeni hesap sanatı ile Batıda bugüne kadar “Algoritmus” olarak yaşadı.
Taraftarları, hanelerin sağdan sola doğru yükselen sistemlerden oluşan rakamlarla hesap yapmayı ve sıfırın kesin zaferi için İspanya, Almanya, İngiltere ve Fransa’da “Abacist”lerin savunucularıyla uzun süren bir mücâdeleye giriştiler. Böylece tarihte “Algoritmikler” ismini aldılar. Fakat daha 13. Asırda Algorithmus kelimesinin menşei unutulmuş ve bunun menşei tekrar aranmaya başlamıştır. Ne tuhaftır ki bu arayış, araştırıcıları bu buluşla ilgisi olmayan Avrupa milletleriyle özellikle Yunan milletiyle karşılaştırıp onlara mal ediyor, araştırmacıların akıllarına İslâm dünyası gelmiyordu.

Öte yandan matematik tarihi, 13.yüzyılda Batının el-Hıvarizmi’si sayılan, Piza’lı Leonardo ile tanışır.
Babası, Cezayir sahillerindeki Bugia’da, Pizalılara ait bir ticaret şubesinde memur olan Leonardo, Müslüman bir matematik öğretmeni olan Sidi Ömer’den matematik dersleri aldı. Hint sayılarıyla hesap yapmayı ve Müslüman usulü kesereyi öğrendi. Ebu Kamil’in, Ömer Hayyam’ın, İbn’i Sina’nın, el-Biruni’nin ve el-Keseri’nin muayyen, murabba ve mikaplı muadeleleri tertip ve düzenini öğrendi. İskenderiye ve Şam’daki bütün kütüphaneleri tepeden tırnağa inceledi. Yunan, Hint ve Arap hesaplarına ait bütün bilgilere sahip oldu. 1220 yılında bu bilgiler ışığında “Praxis geometri” adlı eseri yazdı.

Müslüman hesap öğretmeninin talebesi olan Leonardo, Arapça “sifr”i “cephirum” şeklinde Latinceleştirdi.
Sıfır, Avrupa’da korkunç bir şüpheyle karşılanmıştı. Çünkü sıfır, herhangi bir sayının yanına
konulduğu zaman o sayıyı korkunç derece de arttırmakta, ayrıca tek başına bir hiçi ifade etmekteydi.
Böylesine bir işaretin ve sembolün, Avrupa’da şüphe ile karşılanması o devrin batıl inançları ve bağnazlığıyla yorumlanabilir. O devrin en açık görüşünü bir Fransız şu sözlerle göstermektedir :
“Kartal olmak isteyen bir kelebek, aslan olmak isteyen bir eşek, kraliçe olmak isteyen bir maymun
gibi; sıfır da sayı olmak istemektedir.”